Warunkiem działania społeczeństwa obywatelskiego w danym państwie jest jego funkcjonowanie oparte na zasadach demokratycznych. W przypadku systemów totalitarnych, jak również autorytarnych taka działalność nie jest możliwa. Występuje wtedy zjawisko tzw. społeczeństwa zamkniętego. Państwo nie dopuszcza wtedy do jakiegokolwiek działania oddolnego, a ponadto kontroluje wszelkie przejawy działalności obywatelskiej.
Społeczeństwa obywatelskie poprzez swoje działania mogą przyczyniać się do bardzo ważnych zmian w danym kraju, np. obalenie istniejącego ustroju lub władzy państwowej. Takie inicjatywy mogą przybierać formy zarówno twórcze, jak i destrukcyjne. Warto tutaj wspomnieć chociażby o działaniach społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Rozwój opozycji oraz istnienie różnych organizacji pozarządowych (KOR, „Karta 77”) przyczyniły się do likwidacji komunizmu i budowania społeczeństwa otwartego.
Uczestnictwo obywateli w życiu publicznym państwa (np. wybory na różne szczeble władzy) może w dużej mierze przyczynić się do poprawy warunków życia obywateli. Działania wolontariatów i organizacji samorządowych mają również na celu zaangażowanie lokalnych społeczności w rozwój regionalny np. poprzez dbanie o ekologię i środowisko naturalne. Pozyskiwane fundusze z Unii Europejskiej pozwalają na rozwój miast, miasteczek i wsi, a także ich mieszkańców.
Niezwykle istotną cechą takich organizacji jest samorządność, czyli niezależne od nadrzędnej władzy w państwie decydowanie o własnych sprawach. Zrównoważony rozwój oznacza świadome zaangażowanie obywateli danego kraju , a także współpracę między różnymi grupami społecznymi. Działania takie uwzględniają jednocześnie ekonomiczne, społeczne oraz ekologiczne potrzeby mieszkańców, dbając o dobro swoich obywateli. Obowiązkiem władzy państwowej jest wspieranie samorządów lokalnych między innymi poprzez realizację krajowych strategii i programów. Należy do nich aktualnie realizowany Krajowy Program Operacyjny Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2009-2013. Jego nadrzędnym celem jest zwiększenie udziału organizacji pozarządowych w realizowaniu zadań publicznych na zasadach partnerstwa, innowacyjności, zrównoważonego rozwoju oraz równości szans.